piątek, 4 kwietnia 2014

Stephan Talty, Agent „Garbo”

Człowiek, który oszukał Hitlera

Stephan Talty, Agent „Garbo”
tytuł oryginalny: Agent „Garbo”
przekład: Mateusz Fafiński
wydawnictwo: MUZA S.A.
data wydania: 5 marca 2014 r.
liczba stron: 384
ISBN: 978-83-7758-600-6
okładka: broszurowa ze skrzydełkami

Okres II wojny światowej, oprócz bycia areną dla krwawych i często niezwykle brutalnych działań wojennych, był również okresem tak zwanej wojny nerwów, kiedy to agencje wywiadu i kontrwywiadu państw Osi i aliantów próbowały wszelkimi możliwymi sposobami zmylić wroga. W owym czasie niezwykle istotną rolę odgrywali szpiedzy i podwójni – a czasem i potrójni – agenci, którzy za wszelką cenę starali się pozyskać plany działań swoich antagonistów i wykorzystać je do własnych celów. Jednym z najbardziej cenionych był Juan Pujol García, podwójny agent Arabel-Garbo (pseudonim Arabel nadali mu naziści, Garbo zaś alianci). Hiszpan, który w czasie II wojny światowej oficjalnie pracował dla Abwehry, zaś faktycznie był podwójnym szpiegiem brytyjskiego wywiadu (MI5) i kontrwywiadu (MI6). Powieść Stephana Talty’ego, Agent „Garbo”, pokazuje niezwykłe życie tego człowieka, który przyczynił się do sukcesu D-Day.
Pujol stworzył rzeczywiście oryginalną personę, trzymał się jej aż do śmierci i przyciągał mniej kreatywnych agentów do swojej kreacji. Rozumiał Niemców jak Niemiec, a Brytyjczyków jak Brytyjczyk.
W książce Agent „Garbo” autor przestawia czytelnikom niezwykłe życie Juana Pujola Garcíi, który zdecydował się poświęcić swoje życie oraz niezwykłą siłę perswazji sprawie szpiegowskiej, by alianci mogli wygrać wojnę, by pokonali Hitlera, człowieka, który przyczynił się do tego wszystkiego.

Dlaczego historia Gabro jest niezwykła? Przede wszystkim z tego powodu, że przed rozpoczęciem kariery szpiegowskiej nie miał doświadczenia w byciu agentem. Polegał na swojej niezwykle bogatej i kreatywnej wyobraźni oraz umiejętności czytania ludzi.

Zaczęło się od tego, że widział jakie ogromne straty przyniosła Hiszpanii wojna domowa w latach 1936–1939 oraz jak niemiecka doktryna nazizmu zmienia jego ukochany kraj. Zasiane przez ojca Pujola ziarno humanizmu i poświęcenia dla wyższej sprawy, dla dobra innych ludzi, sprawiło, że młody, dwudziestokilkuletni Juan kilkakrotnie próbował porozmawiać w ambasadzie brytyjskiej w Lizbonie (która była wówczas znana jako stolica wywiadu), lecz odsyłano go stamtąd z kwitkiem. Rozgoryczenie sprawiło, że młody Hiszpan postanowił działać na własną rękę i zgłosił się do... nazistów, przybierając postawę zatwardziałego nazisty, który nienawidzi Wielkiej Brytanii. Przekonał do siebie agenta niemieckiego wywiadu i wkrótce zaczął "działać". Gdy tylko oficjalnie stał się szpiegiem nazistów, ponownie udał się do brytyjskiej ambasady, by zaoferować swoje usługi, tym razem jako podwójnego agenta. Po raz kolejny został odesłany.
Ryzykował życie dla humanizmu i dla niewinnych chłopców w mundurach, ale było też jasne, że robienie z nazistów idiotów sprawiało Pujolowi wielką przyjemność.
Jednakże kolejne niepowodzenie nie zraziło Pujola, który zaczął "pracować" dla Abwehry, zbierając przy tym o nich informacje, które mógłby przekazać aliantom. W pewnym momencie swojej pracy szpiegowskiej przekonał Niemców, że jest w stanie dostać do Wielkiej Brytanii i tam dla nich pracować – należy pamiętać, że w tamtym czasie uzyskanie wizy uprawniającej do wyjazdu za granicę praktycznie graniczyło z cudem. Pomysł agenta Arabel, taki bowiem pseudonim mu nadano, został entuzjastycznie przyjęty przez Niemców i Pujol wyjechał... do Lizbony, udając, że znajduje się na wyspach i szpieguje dla nazistów. Wysyłał z "Wielkiej Brytanii" raporty i inne przydane informacje, a wywiad niemiecki chłonął je jak gąbka. Mogłoby się wydawać, że nie ma możliwości, by ta farsa mogła trwać, lecz Pujolowi udało się, dzięki swojej pomysłowości, zwodzić Niemców przez długi czas.

Szpiegostwo ma to do siebie, że oprócz zbierania informacji do własnych szpiegów, przechwytuje się i odszyfrowuje raporty przesyłane przez drugą stronę. Tak też było z Pujolem, jego meldunki zaczęły intrygować wywiad brytyjski, były bowiem pełne drobnych nieścisłości, które wyłapać mogli praktycznie tylko mieszkający na Wyspach, ale poza tym były nieprawdopodobnie... dokładne. Agent Arabel stał się niezwykle istotny dla MI6 i MI5, co nareszcie otworzyło Juanowi Pujolowi drogę do Wielkiej Brytanii i spełnienia swojego marzenia: pracy dla aliantów i przechytrzenia Hitlera.
Garbo nie tylko tryumfował, ale dokonał teraz czegoś, co nie udało się żadnemu innemu szpiegowi w czasie II wojny światowej. Powoli i niezauważalnie zmieniał się ze szpiega w analityka, nawet w wyrocznię. Oznaczało to, że nie tylko dostarczał Niemcom informacji, ale także interpretował je za nich. Ze źródłami w dwóch kluczowych ministerstwach Garbo stawał się tym, który potrafił odczytać alianckie intencje.
Przyznam, że nawiązanie współpracy z wywiadem i kontrwywiadem brytyjskim stanowi jedną z najciekawszych części powieści. Pujol oczarował swoją inteligencją i sprytem zarówno służby wywiadowcze Wielkiej Brytanii, jak i... mnie. Do tej pory nie mogę się nadziwić, że to prawdziwa historia jednego człowieka. Jeden człowiek za pomocą swojej wyobraźni potrafił zatrzymać niemiecką machinę wojenną.

Głównym sprawdzianem jego sił i zaufania ze strony Abwehry i SD (Służba Bezpieczeństwa Reichsführera SS) było przekonanie strony niemieckiej, że... nie będzie D-Day, a konkretnie, że alianci nie wylądują na plażach w Normandii, tylko w Pas de Calais. Był to największy sprawdzian umiejętności Garbo i, jak pokazała historia, zdał go celująco. Jednakże historia, którą znamy ze szkoły, książek, nie pokazuje ile nerwów kosztowała ona służby brytyjskie i jej agentów, jak powoli rodziły się plany i jakie trudności napotykali. Stephan Talty pokazał to w Agencie „Garbo” tak dokładnie, że naprawdę czuć te same emocje, które towarzyszyły w tamtych miesiącach przed D-Day jej planistom. Ale zanim o D-Day jest mowa w książce, czytelnik poznaje inne, ważne akcje przeprowadzone przez Garbo oraz poznaje w jaki sposób rosło do niego zaufanie ze strony zarówno niemieckiej, jak i brytyjskiej.
„Węzeł wewnątrz węzła – napisał Churchill. – Spisek i kontrspisek, podstęp i zdrada, przejście na drugą stronę i ponowne przejście, prawdziwi agenci i fałszywi agenci, podwójni agenci, złoto i stal, bomba, sztylet i strzelaniny, wszystko to było ze sobą zmieszane we wzór tak skomplikowany, że choć był niewiarygodny, wydawał się prawdziwy”.
Oprócz tego w Agencie „Garbo” można znaleźć garść informacji na temat innych agentów pracujących dla MI5 i MI6 – w tym o polskim podwójnym szpiegu, Brutusie, Romanie Czerniewskim – oraz o faktycznych narodzinach brytyjskich służb wywiadowczych, które na dobrą sprawę w okresie II wojny światowej mocno kulały i były niczym w porównaniu z wywiadem niemieckim.

Stephan Talty nie ograniczył się tylko do przedstawienia Juana Pujola jako szpiega. Pokazał go czytelnikowi również jego życie prywatne, które w wojennej gorączce dalekie było od sielankowego. Dużą pomocą dla autora były w tym aspekcie rozmowy z dziećmi Garbo, które pomogły przynajmniej w jakiejś części pokazać skrywaną, prywatną twarz podwójnego agenta.

W powieści natknąć się można na całe mnóstwo cytatów, które nie tylko dodają autentyczności książce, jak i we właściwych momentach pokazują, jak ciężka, czasochłonna i stresująca była praca szpiega. Dramatis personae, dodatki, przypisy i bibliografia – wszystkie te aneksy znajdują się w Agencie „Garbo”, dodatkowo urozmaicając powieść.

Agent „Garbo” Stephana Talty’ego to niezwykła historia jednego człowieka, który pomógł zmienić losy II wojny światowej. Zaskakująca, dynamiczna, niebywale interesująca i wciągająca, lekko analityczna pod kątem pracy wywiadu. Warta uwagi ze strony osób pasjonujących się historią, lecz również szukających nietuzinkowych biografii. Gorąco polecam!

Dziękuję!

19 komentarzy:

  1. Az dziwne, że się jeszcze tą książką nie zainteresowałam. :)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. To cieszę się, że moja recenzja skierowała Wasze zainteresowanie na książkę ;)

      Usuń
    2. Ja nawet wcześniej o niej nie słyszałam... Chociaż zaległości mam spore, to mam nadzieję, że ta książka też niedługo zasili szeregi mojej biblioteczki:)

      Usuń
    3. Też mam taką nadzieję, bo naprawdę warto poświęcić jej uwagę :)

      Usuń
  2. Podwójny szpieg... nieźle. Chętnie bym przeczytała. Pomijając fakt, że "wojna nerwów" to niezły eufemizm, to może być dobra książka. Swoją drogą czeka na mnie książka "MI6. Tajny wywiad Jej Królewskiej Mości", oparta na autentycznych wydarzeniach i prawdziwych agentach brytyjskiego wywiadu. To ciekawy temat, choć jak dotąd znam go jedynie z tej rozrywkowej strony (James Bond, Johnny English...;)) i z filmów akcji. A ten tu gość to rzeczywiście miał jaja, skoro udało mu się tak pięknie ściemnić Niemcom. Jak z filmu :)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. James Bond jest filmem dokumentalnym, a nie rozrywkowym. I tego się trzymajmy :)

      Usuń
    2. @Paulina: jeśli książka, którą masz u siebie, sięga chronologią czasów II wojny światowej, to założę się, że będzie w niej wspomniane o Gabro, Brutusie, Tricycle i kilku innych agentach :)

      @Łukasz: a ja myślałam, że to poradnik: "Jak być angielskim gentlemanem na 100 różnych sposobów..." :(

      Usuń
  3. Pomimo tego, że książek takich jak ta powstały już setki nie potrafię przejść obok niej obojętnie. Człowiek w sytuacji ekstremalnej potrafi dokonać niezwykłych rzeczy.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Ale do podjęcia się takiego zadania trzeba mieć też nerwy ze stali. I Pujol je miał, zdecydowanie.

      Usuń
  4. Myślę, że jest to pozycja warta przeczytania.

    OdpowiedzUsuń
  5. Lubię styl tego pisarza, chętnie poznam kolejną jego książkę, szczególnie, ze tematyka szalenie interesująca :)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. To była moja pierwsza książka Talty'ego i muszę przyznać, że również polubiłam jego styl pisarski :)

      Usuń
  6. własnie tak myślę czy sięgnąć po ten tytuł :) chyba warto

    OdpowiedzUsuń
  7. Piękna okładka i ciekawie zapowiadająca się książka, choć za takimi wywiadowczymi historiami nie przepadam. ;)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Ja patrzyłam na tą książkę przez pryzmat powieści historycznej :) A i wszystkie działania wywiadowcze są opisane naprawdę przystępnie i - co ważniejsze - ciekawie :)

      Usuń
  8. naprawdę fajna recenzja! Ja nie zdecydowałam się na tę powieść ze względu na jej historię to nie do końca moje klimaty, ale dla lubiących II wojnę światową czemu nie;)

    OdpowiedzUsuń

Reklamy swojego bloga i zaproszenia do zabaw blogowych proszę umieszczać na "Tablicy ogłoszeń" (Menu -> Różności -> Tablica ogłoszeń)

Autorzy

Adam Karczewski (1) Adam Zadworny (1) Adrian Zawadzki (1) Alan Bradley (2) Alberto Vázquez-Figueroa (1) Alice Munro (1) Alison Maloney (1) Allen Zadoff (2) Andreas Altmann (1) Andrew Pyper (1) Andrzej Swat (1) Ann Kidd Taylor (1) Anne Rice (1) Anonim (1) Anthony Ryan (1) Arael Zurli (2) Arkadij Strugacki (1) Åsa Larsson (1) B.K. Evenson (1) Ben H. Shepherd (1) Bill Browder (1) Borys Strugacki (1) Brian Sibley (1) Camilla Läckberg (1) Carla Mori (1) Carlo A. Martigli (1) Cecelia Ahern (1) Celeste Ng (1) Charlie Stella (1) Christina Baker Kline (1) Colleen Houck (2) Cooper Moo (1) Cormac McCarthy (2) Dan Simmons (1) Dario Fo (1) Dariusz Pawłowski (1) Darynda Jones (1) David McCandless (1) Drew Magary (1) E.D. deBirmingham (1) Edgar Allan Poe (1) Edward Mogilski (1) Elio M. García Jr (1) Elizabeth Wein (1) Ellen Alpsten (1) Elżbieta Cherezińska (3) Emily Brontë (1) Erik Axl Sund (3) Erik Bear (1) Erik Larson (1) Eva Pohler (1) Ewa Borderline (1) Ewa Gil-Kołakowska (1) Francis Lawrence (1) François Forestier (1) Gardner Dozois (2) Garth Nix (5) Gaston Leroux (1) George R. R. Martin (6) Gilles Legardinier (1) Gloria G. Brame (1) Graham Masterton (1) Gray Jolliffe (1) Greg Bear (1) Grzegorz Kopiec (1) Grzegorz Wielgus (1) H.P. Lovecraft (1) Hank Steinberg (1) Heinrich Hoffman (1) Henry Rider Haggard (1) Humphrey Carpenter (1) Ian Steward (1) Ian Tregillis (3) Iwona Kienzler (1) Iwona Schymalla (1) Izabela Jung (1) J.R.R. Tolkien (2) Jacek Lusiński (1) Jacek Łukawski (2) Jacek Piekara (1) Jacek Wróbel (1) Jack Ketchum (2) Jakub Ćwiek (9) James Craig (2) James Sallis (2) Jamie Reidy (1) Jane Juska (1) Janusz Koryl (1) Janusz Mika (1) Jarosław Jakubowski (1) Jasper Fforde (1) Javier Marías (1) Jay Bonansinga (5) Jennifer Weiner (1) Jeremiah P. Ostriker (1) Jerome Charyn (1) Joanna Łańcucka (2) Joe Abercrombie (3) Joel McIver (1) Joel Shepherd (2) John Irving (1) John le Carré (1) Jon Jacobs (1) Jon Wiederhorn (1) Jonathan Carroll (1) Jonathan Holt (1) Jørn Lier Horst (1) Joseph Brassey (1) Julia Cameron (1) Karolina Janowska (1) Katherine Applegate (1) Katherine Pancol (1) Kendare Blake (1) Kerstin Ekman (1) Kevin Crossley-Holland (1) Kim Harrison (1) Krystyna Kaplan (1) Krzysztof Piskorski (1) Larry Dixon (1) Lavie Tidhar (1) Lech Chmiel (1) Leigh Bardugo (1) Lesley Downer (1) Linda Antonsson (1) Lucca Dotti (1) Lucius Shepard (1) Luigi Spinola (1) Lydia Cacho (1) Łukasz Henel (1) Łukasz Kiełbasa (1) Łukasz Orbitowski (1) Łukasz Radecki (2) M.L. Stedman (1) Maciej Krzywiński (1) Magda Durda (1) Magdalena Kubasiewicz (1) Maja Lunde (1) Malcolm Mackay (1) Manel Loureiro (4) Marcin Ciszewski (1) Marcin Górka (2) Marcin Mortka (8) Marcin Rak (1) Marcus Sedgwick (1) Marek Halter (1) Marek Niedźwiecki (1) Margaret Mazzantini (1) Margaret Stohl (1) Marie Heaney (1) Marie Lu (1) Mario Puzo (1) Mark Del Franco (1) Mark Frost (1) Mark Lawrence (3) Mark Logue (1) Mark Riebling (1) Mark Teppo (1) Mark Watson (1) Marlon James (1) Matthew Gregory Lewis (1) Matthew Quick (2) Maureen F. McHugh (1) Maurice Druon (3) Max Brooks (1) Melanie Benjamin (2) Mercedes Lackey (1) Michael Katz Krefeld (3) Michał Romanek (1) Michelle Moran (1) Mick Wall (1) Milena Wybraniec (1) Mira Grant (3) Mirosław Tomaszewski (1) Monika Całkiewicz (1) Morgan Rice (1) Myke Cole (1) N.K. Jemisin (1) Naval (2) Neal Shusterman (1) Neal Stephenson (1) Neil Gaiman (5) Nela (1) Nigel Suckling (1) Olga Gromyko (1) Olga Sławnikowa (1) Oliver Bowden (1) Opal Carew (1) Øystein Stene (1) Parinosh Saniee (1) Patrick Ness (1) Paweł Zych (2) Peter Ackroyd (1) Peter Conradi (1) Peter Higgins (1) Philip Cooke (1) Philip Parker (1) Piotr Głuchowski (1) Piotr Rozmus (2) Platte F. Clark (2) Przemysław Piotrowski (1) Rafael Albuquerque (1) Rafał Kosik (1) Rafał W. Orkan (1) Rakso Hardik (1) Randall Munroe (1) Raymond Benson (1) Richard Castle (1) Richard P. Feynman (1) Roald Dahl (1) Rob Zombie (1) Robert Cichowlas (1) Robert Foryś (3) Robert Kirkman (4) Robert M. Wegner (2) Robert Rient (1) Robin Hobb (5) Ryan Gattis (1) Ryszard Ćwirlej (4) Sabaa Tahir (1) Sarah Lotz (1) Scott Ian (1) Scott Sigler (1) Scott Snyder (1) Sean Howe (1) Sebastian Fitzek (1) Sharon Kay Penman (1) Simon Mitton (1) Stefan Darda (1) Stephan Talty (1) Stephen Baxter (1) Stephen Hawking (2) Stephen King (7) Stephen Miller (1) Steve Hamilton (1) Steven Johnson (1) Stuart Hill (1) Sue Monk Kidd (4) Swietłana Aleksijewicz (1) Sylvia Day (1) Szymon Krug (1) Szymon Nowak (1) Tatiana Jachyra (1) Terry Brooks (1) Terry Goodkind (1) Terry Pratchett (4) Tess Gerritsen (1) Tim Willocks (2) Tomasz Jacek Graczykowski (1) Tomasz Pacyński (1) Tove Alsterdal (1) Veit Etzold (1) Virginie Despentes (1) Will Ferguson (1) William D. Brame (1) William Peter Blatty (1) Winston Graham (4) Witold Bunikiewicz (1) Witold Vargas (2) Wojciech Bauer (1) Youseef Rakha (1) Yrsa Sigurðardóttir (1)

Gatunek

Akcja (1) Album (4) Antologia (18) Astrofizyka (3) Autobiografia/Biografia (28) Bajki (1) Baśnie/Legendy/Mity (3) Bestiariusz (1) Dark fantasy (9) Dystopia (1) Fantastyka (122) Fantasy (46) Felietony (15) Fikcyjna literatura faktu (2) Film (1) Fizyka (4) Ghost story (3) Heroic fantasy (11) High fantasy (11) Historia (1) Horror (37) Inne (11) Klasyka literatury (2) Kolorowanka (4) Komedia romantyczna (1) Komiks (1) Kryminał (40) Kryminał noir (4) Literatura dziecięca (10) Literatura erotyczna (5) Literatura faktu (39) Literatura kobieca (10) Literatura marynistyczna (3) Literatura militarystyczna (3) Literatura muzyczna (3) Literatura naukowa (3) Literatura piękna (2) Literatura podróżnicza (5) Literatura popularnonaukowa (14) Literatura wojenna (11) Literatura współczesna (15) Low fantasy (7) Matematyka (1) Paranormal romance (4) Postapokalipsa (22) Powieść detektywistyczna (2) Powieść gangsterska (1) Powieść gotycka (5) Powieść grozy (12) Powieść historyczna (33) Powieść humorystyczna (2) Powieść młodzieżowa (37) Powieść obyczajowa (27) Powieść przygodowa (5) Powieść psychologiczna (10) Powieść sensacyjna (36) Powieść szpiegowska (2) Powieść wiktoriańska (4) Przewodnik (1) Realizm magiczny (7) Reportaż (5) Romans (4) Saga rodzinna (4) Sci-fi (2) Science fantasy (1) Science fiction (7) Slasher (6) Space opera (3) Steampunk (3) Thriller (39) Thriller erotyczny (1) Thriller historyczny (3) Thriller polityczny (10) Thriller psychologiczny (11) Urban fantasy (24) Wywiad-rzeka (1) Wywiady (1)

Cykle/Serie

ABC (1) Alex McKnight (1) Amerykański wampir (1) An Ember in the Ashes (1) Anna (1) Apokalipsa Z (3) Assassin’s Creed (1) Asy polskiej fantastyki (1) Biblioteczka Historyczna (1) Biblioteka Bestsellerów Bellony (1) Bill Hodges (2) Bourbon Kid (1) Carnivia (1) Charley Davidson (1) Chłopak Nikt (2) Chłopcy (3) Cykl o Śmierci (1) Czarna Seria (1) Czarna Wdowa (1) Czerwona Seria (1) Dead River (1) Długa Ziemia (1) Dom pod Pękniętym Niebem (3) Dreszcz (1) Drive (2) Dziedzictwo rodu Poldarków (4) Dzieła Tolkienowskie (1) eXst eXiste (1) Fabryka strachu (1) Flawia de Luce (2) Gambit hetmański (2) Grimm City (2) Grisza (1) Grosz (1) Gubernator (4) Historia (1) Historia Polski (1) Infekcja (1) Inspektor Carlyle (2) Ja gorę (3) Jakub Tyszkiewicz (1) Klątwa tygrysa (2) Kłamca (2) Kraina martwej ziemi (2) Krąg Czarnoksiężnika (1) Kroniki Icemarku (1) Kroniki Jennifer Strange (1) Kroniki wampirów (1) Królowa Cieni (1) Królowie przeklęci (3) Kryminał z klasą (1) Legendarz (2) Lektury reportera (1) Malfetto (1) Marvel (1) Mattias Tannhäuser (2) Miecz Prawdy (1) Miecz Shannary (1) Milicjanci z Poznania (4) Mongoliada (1) Morza Wszeteczne (2) Morze Drzazg (3) Mroczny zaułek (1) Muchachas (1) Nikki Heat (1) Oblicza Grozy (1) Oblicza Victorii Bergman (2) Odrodzone królestwo (2) Opowieści z meekhańskiego pogranicza (1) Paladyn (1) Paramythia Vakkerby (1) Podzieleni (1) Projekt Milkweed (1) Próba krwi i stali (2) Przegląd Końca Świata (3) Przypadki Connora Greya (1) Purgatorium (1) Ravn (2) Rebeka Martinsson (1) Rozbite Imperium (2) Saga o Fjällbace (1) Saga o Wikingach (1) Salamandra (1) Sen o krwi (1) Shadow Ops (1) Skrytobójca (3) Stare Królestwo (4) Strażnicy Snów (1) Szubienicznik (1) Świat Dysku (1) The Walking Dead (5) Trylogia Glasgow (1) Trylogia Kruczy Cień (1) Trylogia Sowiego Maga (1) Uczta Wyobraźni (2) Vernon Subutex (1) Wiedza i Życie – Orbity Nauki (1) William Wisting (1) Wojna Czerwonej Królowej (1) Wojny alchemiczne (2) Wolfhound Century (1) Zapadlisko (1) Zbrodnia w bibliotece (2) Złotoskóry (2) Zły jednorożec (2)