Philip Cooke i Ben H. Shepheard [red.], Ruch oporu w Europie 1939–1945

„Tajne armie”

Philip Cooke i Ben H. Shepheard [red.], Ruch oporu w Europie 1939–1945
tytuł oryginału: European Resistance in the Second World War
przekład: Tomasz Prochenka i Michał Wasilewski
wydawnictwo: Bellona
data wydania: październik 2015 r.
liczba stron: 408
ISBN: 978-831-113-86-36
okładka: twarda

Dyskusja o ruchu oporu i jego uczestnikach w okresie II wojny światowej do dnia dzisiejszego wywołuje spore emocje. Co jakiś czas na światło dzienne wychodzą dokumenty, które rzucają nowe światło na wydarzenia z tamtego okresu, a także odbijają się echem na współczesnej polityce.

Publikacja napisana pod redakcją dwóch brytyjskich profesorów pokrótce opisuje udział szeroko pojętego ruchu oporu. We wstępie redaktorzy przybliżyli czytelnikom zawiłości dotyczące stosunku państw alianckich do ruchu oporu. Należy bowiem zauważyć, że nie wszędzie organizacje te były należycie wspierane. Bywało i tak, że ich członkowie musieli sami radzić sobie z okupantem. Z powodu braku wyszkolenia i sprzętu nie byli w stanie prowadzić regularnej walki z wrogimi wojskami, a jedynie prowadzić działania partyzanckie i dywersyjne. W związku z tym ich działania tylko w niewielkim stopniu pomogły aliantom w realizacji planów strategicznych. Ruchy wyzwoleńcze nie stały się „czwartym rodzajem sił zbrojnych”, jednakże jego pomoc w zbieraniu informacji na temat wojsk wroga oraz działania s

Ruch oporu w Europie 1939–1945 składa się z jedenastu rozdziałów, w których opisane zostały organizacje działające w: Belgii, Czechach, Francji, Grecji, Włoszech, Holandii, Polsce, Skandynawii (Danii i Norwegii), Związku Radzieckim oraz Jugosławii. Autorzy poszczególnych części przedstawili genezę powstawania ruchu oporu w danym państwie, biorąc pod uwagę wiele czynników, które wpłynęły na jego rozwój i sposób działania. Istotne były uwarunkowania społeczne i gospodarcze, jak i położenie kraju oraz jego ukształtowanie geograficzne. Ważną kwestią były zarówno sposoby reagowania sił okupanta na zagorzenie płynące ze strony ruchu oporu, jak i tradycje przeciwstawiania się najeźdźcom. Ten ostatni czynnik był szczególnie silny między innymi w Grecji, Jugosławii i Polsce. W krajach jak Belgia podobne tradycje nie miały tak silnego podłoża, lecz też w znacznej mierze przyczyniły się do powstania i działania ruchów wyzwoleńczych. Organizacje w poszczególnych krajach różniły się między sobą pod względem formy, metod działania, a także stosunkami z obywatelami i innymi organizacjami o podobnym profilu. W niektórych krajach ruch oporu był wspierany od samego początku przez szerokie grono obywateli, w innych zaś jego popularność była znikoma. 

Jako że Ruch oporu w Europie 1939–1945 jest pracą zbiorczą, to organizacje i działania w krajach wybranych do publikacji zostały opisane dość pobieżnie, by tylko przedstawić czytelnikowi obraz całości. W pewnym sensie jest to wada, w szczególności dla osób, które liczyły na bardziej szczegółowe informacje na temat działań ruchów wyzwoleńczych w danym kraju. Niemniej jednak należy wziąć pod uwagę, że autorom chodziło o przedstawienie całokształtu, a przede wszystkim warunków w jakich narodził się w danym państwie ruch oporu wobec najeźdźcy oraz sposobów działania najważniejszych grup. Te dane zostały bardzo dobrze opisane, zaś po szczegóły i dokładny przebieg poszczególnych akcji autorzy odsyłają do bogatej bibliografii zamieszczonej na końcu każdego rozdziału.

Publikacja Ruch oporu w Europie 1939–1945 to książka, którą przeczytać można w ramach wprowadzenia do tematu, jakim jest historia ruchów wyzwoleńczych w czasach II wojny światowej. Po szczegóły trzeba jednak sięgnąć do innych prac naukowych. Niemniej jednak jest to napisana przystępnym językiem, wartościowa pozycja, jaką warto poznać.

Za możliwość zapoznania się z publikacją

serdecznie dziękuję Wydawnictwu Bellona!