Mark Riebling, Kościół szpiegów. Tajna wojna papieża z Hitlerem

Za drzwiami Watykanu

Mark Riebling, Kościół szpiegów. Tajna wojna papieża z Hitlerem
tytuł oryginalny: Church of Spies: The Pope’s Secret War Against Hitler
przekład: Jarosław Rybski
wydawnictwo: Wydawnictwo Literackie
data wydania: 15 września 2016 r.
liczba stron: 440
ISBN: 978-83-08-06208-1
okładka: twarda

Pius XII zapisał się w historii jako papież sprzyjający Hitlerowi i podejmowanym przez niego działaniom zmierzającym podporządkowaniu całej Europy nazistowskiemu porządkowi. Lecz czy tak było naprawdę? Czy Pius XII zaniechał jakichkolwiek działań wyrażających sprzeciw wobec okrutnemu tyranowi? Amerykański historyk Mark Riebling w swojej książce Kościół szpiegów. Tajna wojna papieża z Hitlerem, przedstawia prawdę o działaniach watykańskiego wywiadu w trakcie trwania II wojny światowej.

W swojej publikacji Riebling skupił się przede wszystkim dwóch sprawach: na wyeksponowaniu faktu, że Pius nie był bezczynny wobec nazistowskiego terroru stosowanego przez Hitlera, aczkolwiek zajmowane przez niego stanowisko nie pozwoliło mu mocno wyrazić swojej opinii, a nawet jeśli coś podobnego planował, to raz po raz był hamowany przez swoich bliskich współpracowników, którzy obawiali się ewentualnej reakcji przywódcy III Rzeszy. Jednakże mimo wszelkich przeciwności Piusowi XII udało się rozbudować szeroką siatkę szpiegowską i wykorzystać najnowsze odkrycia techniki służące gromadzeniu informacji.

Drugim istotnym elementem publikacji, na którą autor położył nacisk, jest przybliżenie sylwetek „dobrych Niemców”, ludzi współpracujących z Hitlerem lub zajmujących wysoką pozycję społeczną, planujących zamach na niego, by przywrócić pokój w Europie. Wielu z nich było głęboko wierzącymi katolikami, toteż dyspensa nieoficjalnie udzielona im przez papieża na zabicie tyrana, wiele dla nich znaczyła. Powoływano się przy tym na doktrynę św. Tomasza z Akwinu, według której uciskany naród ma wręcz obowiązek obalenie tyrana i tym samym zakończenie jego krwawych rządów. 

Im bardziej zagłębiałam się w lekturę, tym mocniej dochodziłam do wniosku, że o samym papieżu i jego bezpośrednich działaniach jest stosunkowo mało. W pewnym sensie stanowił on jedynie rolę pośrednika między niemieckimi szpiegami a aliantami, którzy swoją drogą nie zawsze chcieli uwierzyć w przekazywane im informacje. Owszem, Riebling pisze o dylematach targających Piusem XII, o tym, że wielokrotnie wyrzucał sam sobie, iż nie zrobił nic kiedy doszły go informacje o aneksji Czech czy inwazji na Polskę.

Tak naprawdę Kościół szpiegów to publikacja poświęcona przede wszystkim Woźnicy, czyli Josefowi Müllerowi, który niemalże od samego początku wojny robił wszystko, by ocalić jak najwięcej osób pochodzenia żydowskiego, a z czasem stał się jednym z najważniejszych ogniw w walce z Hitlerem – jako szpieg osobiście namaszczony przez papieża zdobywał i przekazywał dalej zarówno informacje dotyczące zarówno kolejnych planowanych ataków, jak i te dotyczące obozów śmierci w Europie. 

Sporo miejsca poświęcono też Czarnej Kapeli (Schwarze Kapelle), jej członkom i podejmowanych przez nich próbach zgładzenia Hitlera. Nie mogło również zabraknąć przedstawienia sylwetki pułkownika Clausa von Stauffenberga, który zaplanował i zrealizował nieudany zamach na przywódcę III Rzeszy w jego kwaterze w Wilczym Szańcu. Co ważne, wszystkie te akcje zostały pokazane przez pryzmat współpracy z watykańskim wywiadem.

Publikacja Kościół szpiegów obala mit jakoby Pius XII był „papieżem Hitlera” i pokazuje starania stolicy apostolskiej w walce z niemieckim nazizmem. Wyjaśniony został fakt, dlaczego papież nie głośno i wyraźnie nie sprzeciwił się polityce Hitlera, co było główną przyczyną oskarżania Piusa XII o cichy współudział w Holokauście.

Warto zaznaczyć, że choć Kościół szpiegów. Tajna wojna papieża z Hitlerem to typowa literatura faktu, to publikacja została napisana bardzo przystępnym językiem, a kolejne wydarzenia przedstawione w taki sposób, że trudno oderwać się od lektury. Szczególnie dotyczy to rozdziałów opisujących losy Josefa Müllera. Bardzo sprytne rozwiązanie, które nieczęsto można spotkać w książkach z tego gatunku.

Podsumowując, książka autorstwa Marka Rieblinga to idealna pozycja dla osób interesujących się II wojną światową, a w szczególności ruchem oporu działającym na terenie Niemiec.

Dziękuję!