Szymon Nowak, Dziewczyny wyklęte

Panny walczące

Szymon Nowak, Dziewczyny wyklęte
wydawnictwo: Fronda
data wydania: 27 lutego 2015 r.
liczba stron: 528
ISBN: 987-83-64095-61-0
okładka: twarda

Od trzech lat dzień 1 marca jest świętem ku pamięci Żołnierzy Wyklętych, partyzantów, którzy walczyli zarówno w ostatnich latach trwania II wojny światowej, jak i po jej zakończeniu, kiedy to stawiali opór radzieckiemu okupantowi. Tematyka żołnierzy niezłomnych na nowo zaczęła pojawiać się w mediach w połowie lat dziewięćdziesiątych XX wieku i po dziś dzień należy do jednych z najbardziej poczytnych. Zazwyczaj jednak przeczytać można było o mężczyznach walczących o wolną i niepodległą Polskę. Najnowsza książka Szymona Nowaka udowadnia, że w partyzantce obok żołnierzy wyklętych istotną rolę odegrały kobiety, dziewczyny wyklęte.

Dziewczyny wyklęte to przybliżenie szesnastu sylwetek kobiet, które brały czynny udział w walce zarówno w czasie II wojny światowej, jak i później w partyzantce. Choć po broń sięgały w rzadkich okolicznościach, gdy musiały chronić życie swoje i ludzi będących pod ich opieką, to bez nich wielu żołnierzy nie przeżyłoby. Były sanitariuszkami, kurierkami, utrzymywały tajne placówki partyzanckie. Przeżywały piekło ubeckich tortur i bezsenne noce, kiedy ich bliscy do nich trafiali. Kochały, podziwiały, pocieszały i niosły ukojenie. Marzyły o spokojnym życiu u boku swoich chłopców i mężów. Nie wszystkim jednak było dane dożyć spokojnej starości.

Perełka, Wanda, Jaga, Krystyna, Jasiek, Marcysia, Czesława, Irena, Blondynka, Siostra Izabela, Lala, Danka, Inka, Sarenka, Dziuńka, Krysia – to pamięci tych kobiet została poświęcona ta powieść. Ich losy zostały zbeletryzowane, dzięki czemu czytelnik ma do czynienia z łatwiejszą lekturą, budzącą większe emocje. W znacznej mierze są to historie smutne, z niewielkimi przebłyskami iskierek szczęścia i nadziei. Choć współczesnemu czytelnikowi zachowania niektórych z dziewcząt wydadzą się naiwne lub lekkomyślnie ryzykowne, to trudno jest je ocenić pod kątem moralnym. Żyły w innych czasach, w innych okolicznościach, kiedy często liczyło się działanie podjęte w pierwszym odruchu serca niż intensywne rozmyślanie o wszystkich za i przeciw. Między innymi dlatego lektura Dziewczyn wyklętych jest emocjonująca i przejmująca.

Dużą zaletą publikacji są uzupełniające ją zdjęcia, pochodzące w większości z prywatnych zbiorów dziewczyn wyklętych lub ich najbliższych. Dzięki nim widać, że wiele z nich w momencie dołączenia do konspiracji było nieledwie nastolatkami, które zdecydowały się w imię wyższych racji poświęcić swoją młodość, a nierzadko i życie. Czytelnik widzi młode, uśmiechnięte twarzy dziewczyn, które jeszcze nie poznały czym jest ludzka podłość, jeszcze wierzące w dobroć i współczucie. Dopiero później przyszło im poznać mroczną stronę ludzkiej natury.

Dziewczyny wyklęte to lektura wzruszająca i pouczająca. Choć obszerna, to czyta się ją bardzo szybko. Jako że pochodzę z okolic, których nazwy przewijają się w publikacji, to odczułam swoistą więź z bohaterkami książki. Nie musiałam wyobrażać sobie miejsc, które one opisują w swoich wspomnieniach, ja widziałam je na własne oczy. I teraz, ilekroć będę przez nie przejeżdżać, moje myśli skierują się ku nim, ku pannom wyklętym.

Dziękuję!