Max Brooks, World War Z. Światowa wojna zombie w relacjach uczestników

Początek końca

Max Brooks, World War Z. Światowa wojna zombie w relacjach uczestników
tytuł oryginału: World War Z. An Oral History of the Zombie War
przekład: Leszek Erenfeicht
wydawnictwo: Zysk i S-ka
data wydania: 8 maja 2013 r.
liczba stron: 544
ISBN: 978-83-7785-119-7
ocena: 5/6

Późno przekonałam się do książek o zombie. Bo co ciekawego można napisać o sztywnych? Że są trudne do... hmmm... pokonania? Że plenią się na potęgę? To wiedzą wszyscy miłośnicy filmów grozy, w szczególności tych autorstwa pana Romero. Dopiero lektura Feed zmieniła moje zapatrywanie na zombie-literaturę, pokazując, że są one tłem do powstania całkiem ciekawych i wciągających powieści. O książce World War Z zrobiło się głośno w momencie, kiedy w sieci pojawiły się pierwsze zwiastuny filmu o tym samym tytule z główną rolą Brada Pitta. Lecz, jak się dobrze przyjęło, najpierw sięgnij po książkę, potem zaś udaj się na film.

Ta wojna miała wiele nazw: Wielki Kryzys, Lata Ciemności, Chodząca Zaraza, a ostatnio doszły także nowsze i bardziej chwytliwe, jak Światowa Wojna Z czy Pierwsza Wojna Z. Mnie osobiście ta ostatnia bardzo się nie podoba, bo wskazuje na nieuchronność Drugiej Wojny Z. Jak dla mnie, to była po prostu Wojna Zombie, Wojna Z.

World War Z. Światowa wojna zombie w relacjach uczestników to powieść napisana jako reportaż, wywiad-rzeka z osobami, które w jakiś sposób uczestniczyły w Wojnie Z. Powstała w ten sposób literatura faktu pokazuje przebieg wojny: od pierwszych doniesieniach o zarazie – w tamtych chwilach jeszcze nienazwanej – przez użycie po raz pierwszy terminu „zombie”, po wprowadzenie mocno radykalnych i kontrowersyjnych planów uratowania ludzkości przez ostateczne zwycięstwo nad żywymi trupami. Zwycięstwo, które, choć ogłoszone 10 lat po pierwszych doniesieniach o zarazie, jeszcze przez lata nie miało być definitywne.

Wszystkie książki o zombie jakie dotychczas czytałam, choć różne pod względem fabuły i pomysłu na żywe trupy miały jedną wspólną cechę – były powieściami fabularnymi. Brooks zaproponował z kolei swoim czytelnikom coś zupełnie innego. Odszedł od powieści na rzecz reportażu. Był to krok zarówno pomysłowy, jak i ryzykowny. Bo o ile łatwiej jest poruszać się czytelnikowi i samemu pisarzowi w powieści, nie ważne jak bardzo rozbudowanej i wielowątkowej, niż ma to miejsce w przypadku reportażu, który musi trzymać się ściśle określonych reguł. Powiem Wam jednak jedno: Brooksowi się to jednak udało, i to z fantastycznym rezultatem.

Ale ta broń, która nas pobiła, to nie było coś, co można wyprodukować. To coś tak starego jak świat, no, w każdym razie starego jak sama wojna. To był strach, po prostu przerażający, wszechogarniający strach, i nie trzeba być Sun-Pieprzonym-Tzu, żeby zrozumieć, że na wojnie nie chodzi o to, aby przeciwnika zabić lub choćby zranić. Celem prowadzenia wojny jest przerazić tego drugiego skurwysyna tak, żeby odechciało mu się wojować. (…) Tylko co zrobić, jeśli walczy się z przeciwnikiem, którego nie można zszokować, ani przerazić? Bo on po prostu nie potrafi odczuwać strachu? A właśnie z takim przeciwnikiem przyszło nam się zmierzyć tego dnia na przedmieściach Nowego Jorku, i ta klęska o mało nie przesądziła o naszej przegranej w tej wojnie.

Przede wszystkim World War Z nie jest tak naprawdę powieścią o zombie. Żywe trupy stanowią jej (nie)zgrabne tło, na którym rozgrywa się ludzki dramat. Wojna z nieznanym przeciwnikiem, który można powiedzieć zaatakował z wielu stron jednocześnie siejąc strach i zniszczenie. To powieść o upadku ludzkości, początku końca, bo tym dla większości nienazwanych postaci z książki, tłumów ludzi uciekających przed zombie, było właśnie to starcie, początkiem końca. Końca życia w wygodzie i z poczuciem bezpieczeństwa. Nagle zło zaczęło kryć się w opuszczonym budynku, który mógłby wydawać się idealnym miejscem na schronienie. Ukryło się w opuszczonych samochodach na autostradzie i w zatopionym liniowcu. Dawne życie odeszło w zapomnienie, a to kim byłeś przed wojną – maklerem, analitykiem finansowym czy gwiazdą filmową – straciło znaczenie wraz ze zmobilizowaniem wszystkich sił zbrojnych w ogólnoświatowy konflikt. W czasach trwania Wojny Z liczyć się zaczęły umiejętności praktyczne, nawet te najbardziej podstawowe i prymitywne. To one miały stanowić podwalinę w budowaniu nowego, powojennego świata.

Nie mogę jednoznacznie określić gatunku literackiego, który można by przypisać World War Z. Nie jest to bowiem horror w typowym tego słowa znaczeniu. Bliżej mu do thrillera połączonego z dramatem psychologicznym. Przedstawione historie osób z całego świata, które w mniej lub bardziej aktywny sposób uczestniczyły w walkach przeciwko zombie. Muszę przyznać, że autor naprawdę się postarał, bo czytając tą książkę czułam emocje osób relacjonujących swoje historie z pola walki. Stach, nadzieja, rozpacz, radość. Determinacja, chęć walki, powoli przeradzająca się w apatię i rezygnację. Naprawdę, podczas lektury dostałam tak potężną dawkę emocji, jakiej dawno nie czułam przy innych powieściach. Obok aktów ludzkiego miłosierdzia i pomocy międzyludzkiej pojawiają się obrazy bezmyślnego okrucieństwa, wręcz wyzbycia się jakichkolwiek ludzkich odruchów, człowieczeństwa. Masowe morderstwa w imię wyższego dobra. Zimna kalkulacja przeliczana na bilans zysków i strat w miejsce zwykłego ludzkiego współczucia i pomocy. Szczególnie dobrze zostało to pokazane w momencie przedstawiania „Planu Redekera”...

Samą powieść czyta się szybko, choć niektórych może przerazić jej objętość, lecz już od pierwszych stron książka wciąga czytelnika mocno. Pewnie niektórym osobom jej czytanie zajmie mniej czasu niż mi, lecz wspomniane przeze mnie wcześniej nagromadzenie emocji nie pozwoliło mi na błyskawiczne przeczytanie World War Z.

W sierpniu tego roku wydawnictwo Zysk i S-ka planuje wydać pierwszą książkę Brooksa, Zombie Survival, swoisty przewodnik przetrwania w świecie opanowanym przez krwiożercze żywe trupy. Myślę, że będzie to bardzo dobre uzupełnienie powieści World War Z oraz lektura idealna dla każdego zombie-maniaka, do których zaliczam się i ja. Co więcej mogę powiedzieć o World War Z? Książka, którą warto przeczytać, i to nie tylko dla fanów zombie.