Jerome Charyn, Jerzy Kosiński

Malowany ptak

Jerome Charyn, Jerzy Kosiński
tytuł oryginału: Jerzy Kosinski
przekład: Karolina Sikorska
wydawnictwo: Czarna Owca
data wydania: 25 września 2013 r.
liczba stron: 280
ISBN: 978-83-7554-945-3

Sięgając po książkę Jerzy Kosiński wiedziałam tylko, że Kosiński jest autorem powieści Malowany ptak. Tyle. Nic więcej na jego temat nie było mi wiadome. Na dobrą sprawę nie wiedziałam o czym jest wspomniana przed momentem książka Kosińskiego. Nie była/jest to z mojej strony ignorancja, po prostu nie miałam okazji jej przeczytać. A wtedy kto wie, może inaczej popatrzyłabym na postać samego autora, Jerzego Kosińskiego, bowiem zawiera ona wątki autobiograficzne. Chociaż... czy aby na pewno? Kosiński był bajarzem, uwielbiał opowiadać rozmaite historie, nie zawsze do końca prawdziwe, o czym miałam okazję przekonać się przy lekturze powieści Jerome Charyn’a.

Wszyscy jesteśmy oszustami.

Jerzy Kosiński urodził się w żydowskiej rodzinie jako Józef Lewinkopf. W trakcie II wojny światowej mieszkał w Dąbrówce w województwie małopolskim. W tym samym okresie rodzina zmieniła nazwisko na Kosiński, a Józefowi (Jerzemu) zostało wystawione fikcyjne świadectwo chrztu. Po wojnie przez jakiś czas mieszkał w Polsce. Studiował w Łodzi, a w 1957 roku dostał stypendium amerykańskiej Fundacji Forda, które pozwoliło mu na podjęcie studiów na Uniwersytecie Columbia. Resztę życia spędził w USA, kilkakrotnie tylko odwiedzając Polskę. Zmarł w wyniku samobójstwa w 1991 roku. Powieść Jerzy Kosiński koncentruje się na tym, amerykańskim, okresie życia literata.

[Kosiński] Wyszedł z wojny jako kapitan swojej własnej tajnej służby; w ten właśnie sposób zdołał przetrwać. Jeśli był istotą odmienną, chłopcem-ptakiem, włączał wszystkie swoje osobowości do własnego mitu.

Jak już wspomniałam, Jerzy Kosiński jest beletryzowaną biografią autora powieści Malowany ptak i Wystarczy być. Nie są to oczywiście jedyne jego dzieła, lecz bez wątpienia najgłośniejsze. Choć muszę przyznać, że na początku myślałam, że... dostałam złą książkę. Albo że w drukarni rozpanoszył się chochlik. Pierwsze bowiem rozdziały poświęcone są nie Kosińskiemu, lecz... Peterowi Sellersowi, hollywoodzkiemu aktorowi, znanego głównie z roli inspektora Clouseau w serii filmów o Różowej panterze. Dopiero około 25 strony dowiedziałam się na czym polega powiązanie Kosińskiego i Sellersa. Osoby, które znają twórczość polsko-amerykańskiego autora i amerykańskiego autora pewnie szybciej ode mnie zauważą tą zależność.

Sam Kosiński, opisany przez Charyna okazuje się być postacią bardzo, jak na owe czasy, kontrowersyjną. Bywalec domów nowojorskich elit, jak i nocnych klubów SM. Bajarz, którego opowieści – zmyślonych lub prawdziwych – z napięciem i wyczekiwaniem słuchali wszyscy, nawet osoby mu nieprzychylne. Potrafił oczarować każdego i często z tego daru korzystał, uzyskując dzięki temu dostęp do miejsc, do których w normalnych okolicznościach by się dostał.

Rozdawał pieniądze i porady jak jakiś władca półświatka. Napominał, pieścił, tańczył z transwestytą na środku ulicy. Nie miał aparatu fotograficznego, nie chciał fotografować monstrów w prywatnym zoo. Tutaj nie był bajarzem zabawiającym gości Szeherezady. Był Plutonem ze swoim ludem.

Zastanawiam się w jakim stopniu Kosiński był mitomanem, na ile wierzył w opowiadane przez siebie historie. Utożsamiał się przecież z chłopcem z Malowanego ptaka, przemycając do jego życia własne, tyle tylko, że mocno ubarwione, wspomnienia. Chciał być legendą za życia, lecz propaganda komunistyczna w powojennej Polsce, której echa dotarły do Stanów Zjednoczonych, coraz skuteczniej mu to utrudniały, niszcząc misternie tkaną przez niego historię.

Największy spór wywołało stwierdzenie, że Kosiński nie mógł być autorem Malowanego ptaka, bowiem jego debiutancka powieść ukazała się pierwotnie w języku angielskim, a w tamtym okresie pisarz mocno kaleczył ów język. W tym sporze Charyn stanął po stronie obrońców Kosińskiego, potwierdzając jego autorstwo wspomnianej książki, a w jaki sposób? Trzeba przeczytać, nie będę zdradzać takich szczegółów.

Wszyscy jesteśmy malowanymi ptakami, potworami o ekscentrycznych kolorach, i gdziekolwiek polecimy, bezbarwne ptaki kłują nas swoimi dziobami i ściągają na ziemię.

Końcowe rozdziały powieści pozwalają zrozumieć dlaczego Kosiński był, jaki był. Dlaczego starał się zwrócić na siebie uwagę, przemieniał się w malowanego ptaka, który wszędzie był, jest i pozostanie obcy. Nie dowiemy się jednak na ile historie z jego dzieciństwa i okresu młodości były prawdziwe, co sprawia, że jego życie pozostaje opowieścią intrygującą i tajemniczą.

Nie powiem, że książka wciąga od pierwszych stron, bo tak nie jest. Początek mnie nużył, kartki przewracałam leniwie. Dopiero około 80 strony tak naprawdę mnie ona zaciekawiła. Dlatego też osobom szykującym się do lektury Jerzego Kosińskiego autorstwa Jerome Charyna zalecam przede wszystkim cierpliwość. Dzięki niej będą mogli poznać historię barwną, bezpruderyjną, momentami zaś obsceniczną i gorszącą. Ale taki właśnie był Jerzy Kosiński w micie, którego sam był autorem.

Za możliwość przeczytania książki serdecznie dziękuję
panu Moisesowi i Wydawnictwu Czarna Owca